De gekleurde bril
“Onze diepe overtuiging over wie we denken te zijn, zorgt ervoor dat we handelen overeenkomstig de beperkingen waarin we geloven. Toch ontbreekt het ons aan geen enkel vermogen. Alle vermogens zijn latent in ons aanwezig, net zoals de werkelijke kracht van de ijsberg onder het wateroppervlak schuilt.”
- Dr. David Hamilton, Britse wetenschapper en auteur die de kracht van vriendelijkheid en gedachten op gezondheid onderzoekt.
Je kent het vast: ‘Je kijkt door een gekleurde bril.’ Daarmee bedoelen we vaak dat iemand de werkelijkheid niet helemaal objectief waarneemt. Dat kan ook helemaal niet. Wat we zien, voelen en interpreteren wordt gekleurd door onze persoonlijke geschiedenis, vaak zonder dat we het zelf doorhebben.
De bril waardoor jij kijkt, is gevormd door alles wat je hebt meegemaakt. In deze blogpost leg ik uit hoe dat werkt, en wat je kunt doen om helderder te leren kijken.
Wat je amygdala ermee te maken heeft
Onze hersenen, en met name de amygdala, spelen een centrale rol in dit proces. Deze kleine structuur in het brein slaat vanaf onze geboorte emotionele herinneringen op. Denk aan situaties waarin je als baby of kind niet werd getroost, of waarin emoties niet welkom waren. Zulke ervaringen worden opgeslagen als onvervulde behoeften en ze vormen de basis voor hoe we vandaag de dag reageren op situaties die ons raken.
Dus wanneer je nu snel onzeker bent of je vaak inhoudt, dan komt dat vaak niet zomaar ergens vandaan. Het is een oud overlevingsmechanisme, ontwikkeld om je te beschermen tegen die oorspronkelijke pijn.
Afweermechanismen: bescherming met een prijs
Wat in je jeugd begon als bescherming, kan later in je leven een belemmering worden. Afweermechanismen hebben als doel om pijn te vermijden, maar ze houden je daarmee ook weg van je eigen kern. Het onderbewustzijn gelooft nog steeds dat het voelen van die oude pijn gevaarlijk is. Alsof het je opnieuw zou breken. Maar die overtuiging is een illusie.
De pijn is oud. Jij bent volwassen. Je kunt het aan. De kunst is om die oude wond toe te laten en daarmee terug te keren naar het nu: waar je wél invloed hebt en wél kunt helen.
‘Zo ben ik nu eenmaal’.. of toch niet?
Het kan voelen alsof je gedrag of karaktereigenschappen nu eenmaal bij je horen. Misschien zeg je tegen jezelf: ‘ik ben gewoon perfectionistisch’ of ‘ik ben iemand die altijd voor anderen klaarstaat’. Maar wat als die eigenschappen geen kernkwaliteit zijn, maar een geïdentificeerd afweermechanisme?
Als je lang genoeg in een bepaald patroon leeft, kun je je er zo mee gaan identificeren dat het voelt alsof je niet anders kunt. Maar jij bént niet je afweer. En dat besef opent de deur naar echte verandering.
De vijf vormen van afweer
Psycholoog Ingeborg Bosch onderscheidt vijf hoofdvormen van afweer:
- Primaire afweer
Negatieve overtuigingen over jezelf (‘Ik ben niet goed genoeg’). - Valse hoop
Denken dat als je maar je best doet of voldoet, je alsnog gezien wordt. - Valse macht
De controle willen houden of anderen klein maken om jezelf te beschermen. - Ontkenning van behoeften
Niet durven voelen wat je echt nodig hebt. - Angst
Een constante staat van waakzaamheid en spanning, vaak zonder duidelijke reden.
Iedereen herkent zich wel in meerdere vormen, maar meestal hebben één of twee types de overhand. Het herkennen van je dominante mechanisme is een eerste stap naar groei.
Zet jij je gekleurde bril af?
Hoe je kijkt, bepaalt hoe je leeft. Wanneer je leert herkennen wat jouw gekleurde bril is, verandert je waarneming en daarmee je hele ervaring van de wereld om je heen.
Ben je benieuwd welke afweermechanismen jij hebt ontwikkeld? En hoe deze je dagelijks leven beïnvloeden – in relaties, werk of je eigen innerlijke rust? Ik help je graag om dit samen te onderzoeken. Neem contact met mij op als je graag meer wilt weten.